Enzyklothek
Cover für Deutsche Lexikographie des 16. Jahrhunderts

Müller, Peter O.

Deutsche Lexikographie des 16. Jahrhunderts

Konzeptionen und Funktionen frühneuzeitlicher Wörterbücher
Tübingen; Niemeyer 2001

Sprache

  • deutsch

Schlagworte

Einheitssachtitel

Normdaten (Autor/in)

Literaturhinweise

Inhaltsverzeichnis

Einleitung (1)
I. Das Wörterbuchkorpus (9)
II. Wörterbuchtypologie (27)
III. Alphabetische Lexikographie (35)
1. Chronologisches Verzeichnis (35)
2. Das Deutsche in Wörterbüchern mit lateinischen Lemmata (38)
2.1. Spätmittelalterliche Traditionen (39)
2.2. Humanistische Lexikographie (54)
2.2.1. Lateinisch-deutsche Schulwörterbücher (54)
2.2.1.1. Georg Altenheymer: Vocabulorum in Ioannis Coclei Grammaticam Collectaneum (56)
2.2.1.2. Das Dictionarium von Petrus Dasypodius (62)
2.2.1.3. Johannes Serranus: Dictionarium Latinogermanicum (73)
2.2.1.4. Das Novum Dictionariolum puerorum von Johannes Frisius (78)
2.2.1.5. Basilius Faber: Thesauri eruditionis scholasticae Epitome (84)
2.2.2. Dreisprachige Schulwörterbücher (88)
2.2.2.1. Johannes Frisius: Dictionariolum puerorum tribus linguis Latina, Gallica, & Germanica conscriptum (89)
2.2.2.2. Nicolaus Volkmar: Dictionarium trilingue tripartitum ad discendam linguam Latinam Polonicam et Germanicam accommodatum (95)
2.2.3. Zwei- und mehrsprachige Wörterbücher mit wissenschaftlichem Anspruch und inäquivalenten deutschen Interpretamenten (101)
2.2.3.1. Das Dictionarium Latinogermanicum von Petrus
Cholinus / Johannes Frisius und der Große Fries (102)
2.2.3.2. Polyglotte Calepinus-Ausgaben (117)
2.2.3.3. Der Thesaurus eruditionis scholasticae von Basilius Faber (128)
2.2.3.4. David Schelling/Helfricus Emmel: Lexicon trilingue (135)
2.2.4. Harmonia linguarum: Das Lexicum symphonum von Sigismund Gelenius (143)
2.3. Das Dictionariolum Hexaglosson als Sprachführer-Vokabular (148)
3. Das Deutsche als Lemmasprache (159)
3.1. Spätmittelalterliche Traditionen (160)
3.2. Deutsch-fremdsprachige Lexikographie (168)
3.2.1. Synonymenlexikographie (168)
3.2.1.1. Hieronymus Cingularius: Tersissima latini eloquii Synonymorum collectanea (169)
3.2.1.2. Johannes Serranus: Synonymorum libellus (172)
3.2.1.3. Die Sylva vocabulorum et phrasium von Heinrich Decimator (180)
3.2.1.4. Die Sylva quinquelinguis von Helfricus Emmel (190)
3.2.1.5. Hermann Ulner: Suppellex copiosa (196)
3.2.2. Deutsch-lateinische Umkehrlexikographie (203)
3.2.2.1. Das Dictionarium Germanicolatinum von Petrus Dasypodius (203)
3.2.2.2. Das Dictionariolum puerorum Germanicolatinum von Johannes Christophorus von Rotberg im Kleinen Fries (209)
3.2.2.3. Josua Maaler: Die Teütsch spraach (214)
3.2.3. Erasmus Alberus: Novum Dictionarii genus (224)
3.2.4. Martin Ruland: Dictionariolum et Nomenclatura Germanicolatinograeca (231)
3.2.5. Hieronymus Megiser: Dictionarium quatuor linguarum (237)
3.2.6. Levinus Hulsius: Dictionarium Teutsch Frantzösisch (241)
3.3. Deutsche Synonymenlexikographie (248)
3.3.1. Der Leyen Disputa (248)
3.3.2. Die Synonyma von Leonhard Schwartzenbach (252)
4. Französisch-deutsche Lexikographie (259)
4.1. Die Synonymes von Gerard de Vivre (259)
4.2. Der Dictionaire Frangois-Alemand von Levinus Hulsius (263)
5. Hebräisch-(griechisch-lateinisch-)deutsche Lexikographie bei Elias Hutter (267)
5.1. Cubus alphabeticus (270)
5.2. Dictionarium harmonicum Biblicum (274)
6. Zusammenfassung (277)
IV. Sachgruppenlexikographie (285)
1. Chronologisches Verzeichnis (286)
2. Sprachführer-Vokabulare (290)
2.1. Introito e porta-Gruppe (290)
2.2. Vocabularius Latinis, Gallicis et Theutonicis verbis scriptum (299)
3. Schullexikographie (302)
3.1. Spätmittelalterliche Traditionen (302)
3.2. Humanistische Schullexikographie (310)
3.2.1. Murmellius-Gruppe (313)
3.2.2. Pinicianus-Gruppe (317)
3.2.3. Heyden-Gruppe (329)
3.2.4. Maior-Gruppe (339)
3.2.5. Byber-Gruppe (342)
3.2.6. Junius-Gruppe (349)
3.2.7. Golius-Gruppe (370)
3.2.8. Frischlin-Gruppe (379)
3.2.9. Werke ohne Wörterbuchfamilienintegration (391)
3.2.9.1. Das Vocabulorum rerum promptarium von Balthasar Trochus (392)
3.2.9.2. Die bidirektionalen Nomenklatoren von Petrus Dasypodius und Johannes Frisius (394)
3.2.9.3. Die Nomenclatura rerum trium linguarum von Martin Ruland (401)
3.2.9.4. Nomenclatura rerum et actionum (404)
3.2.9.5. Das Tyrocinium Latinae linguae von Petrus Apherdianus (405)
3.2.9.6. Das Vocabularium analyticum von Simon Ostermann (408)
3.2.9.7. Der Nomenclator Latinograecogermanicus von Jacob Gretser (412)
3.2.9.8. Latein Biechlin (415)
4. Die Synonyma von Jacob Schöpper (417)
5. Zusammenfassung (422)
V. Morphologische Lexikographie (429)
1. Chronologisches Verzeichnis (429)
2. Der Vocabularius von Johannes Altenstaig (430)
3. Brevis Nomenclatura Latinogermanica (433)
4. Nomina substantiva, adiectiva et verba frequentiora e Germanico Latine reddita (436)
5. Simon Verepaeus: Silvula Latinarum vocum (438)
6. David Hoeschel: Nomenciator sive Index vocum trilinguis und Index verborum trilinguis (441)
7. Zusammenfassung (444)
VI. Reimlexikographie (445)
1. Chronologisches Verzeichnis (445)
2. Spätmittelalterliche Traditionen (446)
3. Nomenclatores rhythmici als humanistische Schulvokabulare (448)
3.1. Reimgebunden-onomasiologische Vokabulare (450)
3.1.1. Die Varia rerum vocabula von Caspar Bruschius (450)
3.1.2. Der Nomenclator puerilis von Adam Siber (452)
3.1.3. Michael Neander: Nomenclator puerilis novus, trilinguis videlicet et rhythmicus (455)
3.2. Reimgebunden-alphabetische Vokabulare (459)
3.2.1. Latina vocabula cum significationibus Germanicis rhythmo cohaerentibus (459)
3.2.2. Der Nomenclator rhythmicus von Johann Hilner (462)
4. Zusammenfassung (465)
VII. Fachlexikographie (467)
1. Chronologisches Verzeichnis (468)
2. Fachlexikographische Werke mit Sachgliederung (469)
2.1. Spätmittelalterliche Traditionen (469)
2.2. Naturkundliche Werke (471)
2.2.1. Die Appellationes von Paul Eber und Caspar Peucer (471)
2.2.2. Michael Toxites / Johann Fischart: Onomasticon philosophicum, medicum, synonymum ex variis vulgaribusque linguis (472)
2.2.3. Caspar Wolf: Tabula stirpium nomina Latina et Germanica continens (476)
2.2.4. Caspar Schwenckfeld: Stirpium & fossilium Silesiae catalogus (477)
2.3. Valentin Schreck: Sylvula appellationum et locutionum rei nauticae (479)
3. Alphabetische Fachlexikographie (480)
3.1. Die Synonima von Lorenz Fries (480)
3.2. Fachlexikographie bei Conrad Gessner (483)
3.3. Die Werke von David Kyber und Jodocus Harchius (487)
3.4. Paracelsus-Lexikographie (490)
3.4.1. Das Onomasticon von Adam von Bodenstein (491)
3.4.2. Michael Toxites / Johann Fischart: Onomasticon Theophrasti Paracelsi (492)
3.4.3. Die Onomastica von Leonhard Thurneysser zum Thurn (495)
4. Zusammenfassung (500)
VIII. Eigennamenlexikographie (503)
1. Chronologisches Verzeichnis (503)
2. Vornamenlexikographie (504)
2.1. Aliquot nomina propria Germanorum ad priscam etymologiam restituta (504)
2.2. Das Onomasticon ecclesiae von Georg Witzel (506)
2.3. Das Namenbüchlein von Zacharias Praetorius (510)
3. Toponymenlexikographie (512)
3.1. Heinrich Decimator: Secunda pars Sylvae vocabulorum et phrasium, continens nomina propria (512)
3.2. Helfricus Emmel: Nomenciator propriorum nominum Germanicolatinus (514)
4. Zusammenfassung (516)
IX. Fremdwortlexikographie (519)
X. Die Wörterbuchteile Vorspann und Nachspann (527)
XI. Wörterbuchtitel (535)
XII. Wörterbuchpragmatik: Autoren - Adressaten - Benutzungsintentionen (539)
XIII. Wörterbücher aus Wörterbüchern (543)
XIV. Wörterbücher und ihr deutscher Wortschatz (547)
XV. Deutsche Lexikographie im europäischen Kontext (553)
XVI. Deutsche Lexikographie des 16. Jahrhunderts - ein Resümee (557)
XVII. Deutsche Lexikographie des 17. Jahrhunderts - ein Ausblick (561)
XVIII. Bibliographie (565)
1. Bibliographische Abkürzungen (565)
2. Wörterbuchdrucke des 15. Jahrhunderts (567)
3. Wörterbuchdrucke des 16. Jahrhunderts (568)
4. Literatur (602)
XIX. Register (637)
1. Personenregister (639)
2. Titelregister (646)
3. Register der Drucker und Verleger (659)
4. Register der Druckorte (662)
5. Sachregister (665)